Replicatieonderzoek Chabot

Waarom dit project? 

In 2023 nam Fonds Laat mij gaan het initiatief om een onderzoek dat in 2003 was uitgevoerd te laten herhalen. Het betrof een onderzoek van Boudewijn Chabot. Hij onderzocht hoeveel mensen in Nederland overlijden doordat zij zelf besluiten te stoppen met eten of drinken, of doordat zij overlijden door middel van zelf verzamelde dodelijke middelen. Het replicatieonderzoek werd mede gefinancierd door de NVVE en Stichting De Einder. De uitvoering van het onderzoek over de periode 2019-2023 is gedaan door onderzoekers van Erasmus MC.

Vaker levensbeëindiging in eigen regie door stoppen met eten

Sterven door bewust te stoppen met eten en drinken komt procentueel gezien bijna twee keer zo vaak voor als twintig jaar geleden. Het percentage overlijdens als gevolg van inname van dodelijke middelen is vrijwel gelijk gebleven. Dit blijkt uit de replicatiestudie Levensbeëindiging in eigen regie in Nederland.

In de periode 2019-2023 stierven naar schatting jaarlijks 5.800 mensen als gevolg van bewust stoppen met eten en drinken (BSTED; 3,5% van alle sterfgevallen) en 2.000 mensen door de (slaap)middelenmethode (SLM; 1,2% van alle overlijdens). Twintig jaar geleden waren deze percentages 2,1 en 1,1. De onderzoekers spreken van een ‘behoorlijk stabiele realiteit’. Indrukwekkende cijfers die het belang van ons werk onderbouwen.

Wie?

BSTED komt vooral voor bij mensen boven de 80 jaar met lichamelijke klachten: twee van de drie mensen zijn 80+. Voor SLM kiezen vooral relatief jonge mensen tussen 30 en 70 jaar met psychische klachten, al dan niet met een voorgeschiedenis van suïcidepogingen. Meestal is er sprake van ondraaglijk lijden zonder perspectief op verbetering.

BSTED komt vooral voor bij mensen boven de 80 jaar met lichamelijke klachten: twee van de drie mensen zijn 80+. Voor SLM kiezen vooral relatief jonge mensen tussen 30 en 70 jaar met psychische klachten, al dan niet met een voorgeschiedenis van suïcidepogingen. Meestal is er sprake van ondraaglijk lijden zonder perspectief op verbetering.

In ongeveer de helft van de gevallen is BSTED of SLM de methode van eerste keuze om het leven in eigen regie te beëindigen: bij BSTED 45%, bij SLM 51%. Dit zijn mensen die principieel voor eigen regie kiezen, bijvoorbeeld omdat ze niet iemand anders willen belasten met hun stervenswens.

In ruim een derde van de overige gevallen wordt voor BSTED of SLM gekozen na afwijzing van een euthanasieverzoek. Aan naasten is gevraagd of de personen in kwestie hun geplande manier van overlijden als ‘waardig’ omschreven. Bij BSTED was 69% dit van mening; bij SLM was 72% deze mening toegedaan.

Reactie Fonds Laat mij gaan

Onze voorzitter, Marc Petit, is van mening dat deze cijfers slechts het topje van de ijsberg laten zien. De bijna achtduizend mensen die op deze manier hun eigen levenseinde regisseren, tonen veel moed en doorzettingsvermogen. Ze overleggen met hun naasten en nemen zelf een weloverwogen besluit. De groep mensen in Nederland die wel de wens heeft om een voltooid leven te beëindigen, maar niet de moed of steun van naasten heeft om dit te doen, is waarschijnlijk veel groter. Samen met de onderzochte groep blijft hun stervenswens ongehoord en ongezien. Zij staan in de kou, omdat de wetgeving in Nederland verbiedt deze mensen te helpen.

Ontwikkelingen

Sinds het vorige onderzoek van Boudewijn Chabot over de periode 1999-2003 deden zich verschillende ontwikkelingen voor. Dit leidde tot een aanhoudende maatschappelijke discussie over het zelfgekozen levenseinde. In 2002 werd de euthanasiewet (Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding) van kracht. In 2014 publiceerde artsenfederatie KNMG een handreiking voor artsen die patiënten begeleiden bij bewust stoppen met eten en drinken, en in 2017 introduceerde de Coöperatie Laatste Wil het zelfdodingsmiddel ‘middel X’. Onderzoeker Fenne Bosma van Erasmus MC: ‘Tegen deze achtergrond was het extra interessant om dit onderzoek van twintig jaar geleden te herhalen. We zien dat levensbeëindiging in eigen regie door BSTED en SLM nog steeds realiteit is, ook na de inwerkingtreding van de euthanasiewet. Uit het onderzoek blijkt dat levensbeëindiging in eigen regie een ingrijpende gebeurtenis is om van dichtbij mee te maken. Tegelijk hebben naasten vaak begrip voor iemands keuze om het leven te beëindigen. Het is belangrijk om de ontwikkelingen rond levensbeëindiging in eigen regie te blijven volgen, bijvoorbeeld door dit onderzoek over een aantal jaren te herhalen.’

Geïnteresseerd in meer informatie? Het volledige onderzoeksrapport kunt u hier downloaden.

In de pers

Het onderzoek heeft de journaals op radio en televisie gehaald, hieronder een greep uit de media aandacht op diverse grote nieuwsplatforms:

• Op de NOS
• RTL Nieuws (op de website en televisie)
• Fenne Bosma in Villa BvD (radio, omroep Max)
• De eigen productie van Erasmus MC